İşte bir başka örgü oyuncak daha. Sitenin giriş sayfasında yer alan bu yaramaz kedicik ve örgü yumakları gerçekten çok eğlenceli bir proje oldu. Ben özellikle örgü yumaklarına bayıldım… En kısa sürede model açıklamasına bu sayfalarda yer vereceğim.

Yabancı bir örgü dergisindeki modelden yola çıkarak bazı değişikliklerle ördüğüm bu oyuncak ayı, birkaç akşamda tamamlandı. Şimdilik fotoğrafını paylaştığım bu ayıcığın model açıklamalarını birkaç gün içerisinde sitede yayınlayacağım. Botları, yeleği ve diğer detayları ile ilk başta biraz zor bir model gibi görünse de, aslında orta seviyede örgü becerisine sahip olan herkesin kolaylıkla yapabileceği bir model.

Bir kış akşamı, televizyon karşısında güzel bir film izlerken kolaylıkla hazırlayabileceğiniz bu yakaların yapımı gerçekten çok kolay. Tığ işi bu yakalarda kullanılan teknikler zincir ve trabzan. Yakanın enini ve uzunluğunu boyun ölçünüze göre istediğiniz sayıda zincir çekerek ayarlayabilirsiniz. Ben kid moher iplik ve 3,5 numara (3,5 mm) tığ kullandım ve 16 zincir çekerek başladım. Bir sonraki sıraya geçerken 4 zincir çekip alt sıradaki 14. zincire batarak çift trabzan yaptım. Daha sonra bir zincir çekip alt sırada bir zincir atlayarak yani 12. zincire batarak çift trabzanla devam ettim. Diğer bir ifade ile, bir zincir çekip alt sırada bir zinciri boş bırakıp sonraki zincire batarak çift trabzanla sıralar halinde devam ediliyor. Boyun çevrenize göre yeterli uzunluğa gelince (ben yaklaşık 56 cm. ördüm) yakanın kenar fırfırlarına başladım. Bunun için, her delikte/hücrede 4 adet 4′lü trabzan yaptım (Trabzanların arasında bir zincir çekerek). Yakanın köşelerinde ise bir hücrede 8-9 adet 4′lü trabzan yaptım. Daha fazla dalgalı bir bir fırfır istiyorsanız, her hücrede 4 yerine 5-6 trabzan da yapabilirsiniz. Bütün kenarları fırfır ile tamamladıktan sonra, yakanın ön ucuna uygun büyüklükte bir düğme diktim. Hepsi bu kadar. .. Aynı modeli kullanarak daha uzun ölçülerde yaptığım mavili ve pembe-grili kaşkollara ait fotoğrafları da aşağıda görebilirsiniz. Fırfırları zemin rengiyle uyumlu renklerde ebruli iplikle yapmak oldukça iyi sonuç veriyor (Mavili model).

Artan ipliklerin değerlendirilebileceği bir başka alan da takı tasarımı. Farklı renk ve türlerdeki ipleri kullanarak tığ işi toplar ve saçaklar hazırlayıp, bunları çeşitli türlerde boncuklarla birlikte kullanarak çok hoş takılar tasarlayabilirsiniz. Özellikle tahta boncuklarla birlikte etnik takılar tasarlamak mümkün. İşte zaman içerisinde artık iplikleri kullanarak yaptığım bazı takılar. Umarım sizlere de esin kaynağı olur ve yeni tasarımlar için fikir verir.

Evde bulunan artık kumaş parçalarını ve iplikleri değerlendirerek orijinal aksesuarlar yapmak oldukça keyifli. Geçen kış yaptığım iki kaşkol da artıkları değerlendirme projelerimden. Pembe renkli iplik ve bordo kadife kumaş parçasının renk uyumu ikisini bir arada kullanma fikrini verdi. Böylece kaşkolun bir yüzünü el örgüsü, diğer yüzünü kadife kumaş olarak hazırlamaya karar verdim. Boyun ölçüme göre kestiğim kumaş parçasının en ve boyuna uygun olarak, pembe iplikle düz örgü ördüm. Daha sonra kumaş ve örgü parçayı ters yüzlerinden dikip bir kenarını açık bıraktım. Açık kenardan kaşkolu tersyüz ettim, böylece kaşkolun düz tarafı dışa geldikten sonra açık kalan kısa kenarı da gizli dikiş ile birleştirdim. Kadife tarafın uç kısmına da minik bir kelebek motifi koydum. Kelebek motifinin açıklamalarını aşağıda bulabilirsiniz. Kaşkolun iki ucuna iç kısımda kalacak şekilde büyük bir çıtçıt diktim. İstenirse çiçek motifi ile hazırlanacak bir yaka iğnesi de kullanılabilir.

Benzer yöntemle hazırladığım ikinci kaşkolda, siyah renk iplik ve balıksırtı yünlü kumaş kullandım. Bu kez kaşkolun el örgüsü yüzüne kumaşlardan bir kalp motifi ekledim.

Ben kaşkolları hazırlarken, boynumu çevreleyip önde çapraz kapanacak uzunlukta ölçü aldım. Kısa olan bu modellere kaşkoldan ziyade yaka demek daha doğru olacak aslında. Yeterli kumaşınız var ise, daha uzun da hazırlanabilir. Ancak o zaman kadife gibi sert ve kalın kumaşlar yerine, daha yumuşak ve dökümlü bir kumaşın tercih edilmesi sanırım daha uygun olur. Ben henüz denemedim ama saçaklı, buklet vb. gibi daha hacimli ipliklerle de iyi sonuçlar alınabilir.

KELEBEK MOTİFİ:

Kelebeğin kanatları dört ayrı parça halinde örülüyor. İki büyük üst kanat ve iki küçük alt kanat. Kanatlar örülerek tamamlandıktan sonra kumaş üzerine kenarlarından dikiliyor. Antenler ve gövde ise kumaş üzerine nakış ile işleniyor. Gövde için zincir veya sarma yapabilirsiniz. Kelebeğin ölçüleri yaklaşık olarak en=9 cm, boy= 7 cm.

Üst Kanat (Büyük olan kanat parçası. İki adet örülecek):

Büyük kanat ölçüleri yaklaşık olarak 3 cmx5 cm. Ben ipliğime uygun olarak 6 numara şiş ile 4 ilmek atarak başladım.

1. Sıra: Bütün ilmekleri düz örün. (İşin ön yüzü)

2. Sıra: İlk ilmekte bir artırma yapın. Aradaki bütün ilmekleri ters örün. Son ilmekte bir ilmek artırın. Bu sıranın sonunda ilmek sayısı 6 oldu.

3-10. Sıralar: 3 sıradan 11. sıraya kadar, diğer bir ifade ile toplam 8 sıra düz örgü örün (işin ön yüzünde düz örgü, ters yüzünde ters örgü örün).

11. Sıra: İlk iki ilmeği birlikte düz örerek bir ilmek eksiltin. Aradaki ilmekleri düz örün. Son iki ilmeği birlikte düz örerek bir ilmek eksiltin. Bu sıranın sonunda ilmek sayısı 4 oldu.

12. Sıra: Kalan 4 ilmeği kesererek örgüyü bitirin.

Alt Kanat  (Küçük olan kanat parçası. İki adet örülecek):

Küçük kanat ölçüleri yaklaşık olarak 2,5 cmx3 cm. Ben 6 numara şiş ile 3 ilmek atarak başladım.

1.Sıra:  Bütün ilmekleri düz örün. (işin ön yüzü)

2.Sıra: İlk ilmekte bir artırma yapın. Aradaki bütün ilmekleri ters örün. Son ilmekte bir ilmek artırın. Bu sıranın sonunda ilmek sayısı 5 oldu.

3-6.Sıralar:  3. Sıradan 7. sıraya kadar diğer bir ifade ile toplam 4 sıra düz örgü örün (işin ön yüzünde düz örgü, ters yüzünde ters örgü örün).

7.Sıra: İlk iki ilmeği birlikte düz örerek bir ilmek eksiltin. Aradaki ilmekleri düz örün. Son iki ilmeği birlikte düz örerek bir ilmek eksiltin. Bu sıranın sonunda ilmek sayısı 3 oldu.

8.Sıra: Şişte kalan  3 ilmeği keserek örgüyü bitirin.

(Değerlendirmek istediğiniz artık yününüze uygun şiş numarası ile ilmek sayılarını kelebek büyüklüğüne göre hesaplayarak farklı ölçülerde de örebilirsiniz.)

Herkesin kolaylıkla anlayabileceği bir örgü rehberi hazılamaya karar verdiğimde, nereden başlamak gerektiğine oldukça kafa yordum. Pek çok kaynak araştırdım, yıllardır biriktirmiş olduğum dergi ve kitap sayfalarını karıştırdım ve pek de kolay olmayan bir işe giriştiğimi farkettim. Bu sakın gözünüzü korkutmasın, el örgüsü herkesin kolaylıkla öğrenebileceği ve kısa sürede harika şeyler ortaya çıkarabileceği bir el sanatı. İki örgü şişi, renkli örgü iplikleri ve biraz hayal gücü yeterli… Ancak ilmek atmayı öğrendikten sonra güzel bir hırka ya da kaşkol örmeye başlamak istediğimizde, çok temel bir bilgiye ihtiyacımız var: Örgü tanım ve standartları…

Örgü örmeyi ilkokul yıllarımda annemden öğrendim ve ilk ördüğüm şey pembe renkli bir kaşkoldu. O kaşkolu tek başıma bitiremedim tabii, çoğunu annem ve teyzem ördü. Ardından oyuncak bebeğime bir süveter ördüğümü hatırlıyorum. O yıllarda örgü dergileri, basılı modeller yoktu şimdiki gibi. Güzel bir hırka ya da patik elden ele dolaşır, kadınlar bu örneklerden ilmek sayarak örerlerdi. Daha sonra teyzemin “altın eller” ansiklopedisini keşfettiğimde dünyalar benim olmuştu; içinde pek çok elişi bilgisi ve örgü modeli vardı. Ama yine de, şimdiki bilgilerimle değerlendirdiğimde, o zamanlar örgü örmenin ne kadar zor olduğunu daha iyi anlıyorum. Çünkü modellerde ne şiş numarası olurdu, ne iplik türü, ne de ölçek. 100 ilmek atın ve 48 sıra örün… Hangi iplik türü, hangi şiş numarası, hangi ölçek? Şimdi ülkemizde örgü dergileri yaygınlaştı, ancak hala modellerde bu bilgilere pek fazla yer verilmiyor. 100 ilmeği bebe yünü ve 3 numara şişle örmekle, daha kalın bir ip ve 7 numara şişle örmek arasında çok fark olacağı aşikar. İşte bu nedenle örgü rehberimin ilk konusu tanımlar ve standartlar…

El örgüsünün en önemli malzemesi kuşkusuz örgü ipliği. El örgüsünde kullanılacak ipliği doğru seçmek ve iplik türü hakkında bilgi sahibi olmak, hem örgünün başarılı olması hem de daha sonra uygun koşullarda temizlenmesi açısından büyük önem taşıyor. Örgü ipliklerinin iki temel özelliği var. Birincisi ipliğin materyali. Akrilik, yün, pamuk gibi… İkinci önemli özellik, ağırlık ve kalınlık. Örgü örerken başlangıç noktamız, öncelikle modelimize uygun iplik türünü belirlemek. Ancak bunu belirledikten sonra uygun şiş numarasını ve doğru ilmek sayılarını belirleyebiliriz.

Bir örgü yumağının etiketini incelediyseniz, üzerinde bazı semboller görmüşsünüzdür. Ne yazık ki ülkemizdeki bazı markalar, etiketlerinde standart bilgi sembollerine hala yer vermiyorlar. Aşağıda gerekli tüm bilgileri içeren bir iplik etiketi örneğini görebilirsiniz.

Etiketin sol kısmında, üreticiye özgü bilgiler olan renk numarası ve parti numarası yer alıyor. Bir rengin farklı üretim partilerinde farklı tonlarda olabileceğini unutmamak gerekiyor. Bu nedenle örgüye başlamadan önce, modeliniz için ne kadar iplik gerektiğini doğru bir şekilde belirlemeniz ve kullanacağınız renkten aynı parti numarasına sahip yeteri kadar ipliğiniz olması büyük önem taşıyor. Modelinizi tamamlamadan ipliğinizin bitmesi ve aynı parti nolu iplik bulamamanız durumunda, farklı parti nolu iplik kullanmak zorunda kalabilirsiniz. Bu da örgünüzde ton farklarına yol açabilir.

Etiketin orta kısmında ise en gerekli bilgiler olan ipliğin ölçek bilgisi, bir kazak için yaklaşık kaç gram iplik gerektiği, kullanılması gereken şiş numaraları ve ayrıca yıkama, ütüleme vb. ile ilgili kullanma talimatı sembolleri yer alıyor. Son olarak da, ipliğin oransal malzeme bilgileri bulunuyor; %100 akrilik gibi… İşte bunlar örgüye doğru bir başlangıç yapmak için en önemli püf noktaları.

Buraya kadar, iplik türlerine genel bir giriş yapmış olduk. Yukarıda italik gösterdiğim kavramları önem ve kapsamları açısından ayrı bir yazıda daha detaylı incelemeyi uygun buldum. Bir sonraki yazıda iplik sınıflandırma sistemine ilişkin daha detaylı bilgilere ulaşabilirsiniz…

Craft Yarn Council of America (Amerika Elişi İplikleri Birliği) Amerikan iplik endüstrisi tarafından kurulmuş olan bir meslek birliği. Birlik tarafından bir dizi standart geliştirilmiş ve böylece el örgüsü ve tığ işi ile ilgili ortak bir dil oluşturulması hedeflenmiş. İplik üreticileri tarafından iplik etiketlerinde bu standartlarda yer alan tanımlar kullanılıyor. Örgü modeli yayınlayan tüm tasarımcılar ve yayınlar da yine bu tanım ve standartları baz alıyor. Ben de bu genel kılavuzu oldukça yararlı bulduğum için, kılavuzda yer alan iki önemli bölümü Türkçeleştirerek burada paylaşacağım. İsteyenler birliğin web sitesinden daha detaylı bilgi alabilir ve kılavuzun tamamını indirebilir.

Paylaşmak istediğim birinci standart, iplik sınıflandırma sistemi. Buna geçmeden önce ölçek (gauge/tension) konusunda kısaca bilgi vermekte fayda var. Ölçek, bir iplik ile önerilen şiş veya tığ numarası kullanılarak, 10×10 cm ölçülerinde bir parça için kaç ilmek atılması gerektiği ve kaç sıra örülmesi gerektiğini gösteren bir değerdir.

Soldaki resimde, el örgüsü için, sağda ise tığ işi için ölçek sembollerini görebilirsiniz. Birinci sembolde, 5 numara şişle (Amerika sistemine göre 8 numara) 15 ilmek ve 22 sıra düz örgü örüldüğünde, 10×10 cm ölçüsünde bir parça elde edileceği anlaşılmaktadır. Örmek istediğiniz parçanın ölçülerini biliyorsanız, örneğin 60 cm eninde ve 50 cm boyunda bir parça örmek istiyorsanız, ölçek bilgilerini kullanarak kolaylıkla kaç ilmek ve kaç sıra örmeniz gerektiğini hesaplayabilirsiniz. Sembolde gösterilen bilgilere göre 10 cm en için 15 ilmek gerektiğine göre 60 cm en için, (60cm/10cm)x15ilmek=90 ilmek örülmesi gerektiği hesaplanır. 50 cm boy için de benzer şekilde (50cm/10cm)x22sıra=110 sıra örülmelidir. Bir modeli örmeye başlamadan önce çok kısa bir zaman ayırarak ölçek bilgisine göre ilmek hesabı yapmanız gerçekten çok önemli. Eğer kullanacağınız ipliğin etiketinde ölçek bilgileri bulunmuyorsa, siz kendiniz ölçeğini bulabilirsiniz. Bunun için uygun numaralı bir şiş ile 10×10cm’den biraz daha büyük bir parça örün ve bir cetvel yardımıyla 10×10 cm ölçüsündeki alanın kaç ilmek ve sıra olduğunu sayın. Böylece istediğiniz her modeli beden ölçülerinize göre uyarlayabilirsiniz. Şimdi iplik sınıflandırma sistemine geçebiliriz.

Aşağıdaki tabloda; iplik kategorileri, iplik kategorilerine ait ölçek (gauge/tension) bilgileri ve önerilen örgü şişi/tığ numaraları yer alıyor. (Tabloyu incelemek için resme tıklayınız.) Yabancı örgü dergilerinde yer alan model tariflerinde bu tabloda yer alan iplik türü sembollerini görmeniz mümkün. Cicişeyler sayfalarında yakında yayınlanacak örgü modellerinde de bu standartların kullanılacağını hemen belirtelim.

Tanımlar ve Standartlar bölümünün son yazısında, örgü terim ve kısaltmalarına yer vereceğim. Bu terim ve standartlar, model açıklaması hazırlayan tasarımcılar ve bu modelleri kullanarak örgü örmek isteyenler için ortak bir dil oluşmasını sağlıyor. Cicişeyler sayfalarında yayınlanan tüm modellerde de bu terim ve kısaltmalar kullanılmakta.

Örgü terim ve kısaltmaları için yine Craft Yarn Council of America tarafından hazırlanmış olan kılavuzu temel alarak en sık kullanılan terimleri Türkçeleştirdim ve bazı küçük uyarlamalar yaptım.